Organize sanayi bölgesinde (OSB) güneş enerjisi santrali kurmak isteyen bir işletmenin yalnızca uygun bir çatı veya boş bir alan bulması yeterli değildir. Projenin lisanssız elektrik üretimi kapsamında hangi kurala tabi olduğu, üretimin hangi tüketim tesisiyle ilişkilendirileceği, elektrik şebekesine nereden bağlanacağı ve yatırım alanının hangi hakla kullanıldığı belirlenmelidir. Çatı ve arazi tipi projelerde bağlantı, imar, yapı ve çevre incelemeleri farklı sorunlar doğurabilir.
Lisanssız üretim, elektrik üretim lisansı alınmadan yürütülebilen bir faaliyet olsa da bağlantı başvurusu, teknik proje onayı, gerekli yapı ve çevre işlemleri ile kabul sürecini ortadan kaldırmaz. OSB’nin projeye ilişkin görüşü ile elektrik dağıtım lisansı sahibi şebeke işletmecisinin bağlantı değerlendirmesi de aynı işlem değildir. Yatırım takvimi, bu kararların birbirine bağlı olduğu dikkate alınarak kurulmalıdır.
Bektaş Hukuk Bürosu, Av. Bahadır Bektaş öncülüğünde OSB’lerde çatı ve arazi tipi GES yatırımlarının hukuki planlanması, parsel ve çatı kullanım haklarının incelenmesi, izin sürecinin takibi ve proje sözleşmelerinin hazırlanması konularında hukuki danışmanlık sunmaktadır. Bağlantı kapasitesi, OSB kararları ve yatırım sözleşmelerinin harcama yapılmadan birlikte incelenmesi, sonradan giderilmesi güç zaman ve yatırım kayıplarını önlemeye yardımcı olur.
İlk adım: Yatırım modelinin belirlenmesi
Bir GES projesinde panel markası ve kurulu güç, ilk hukuki karar olmamalıdır. Önce üretimin işletmenin kendi tüketimini karşılamak için mi planlandığı, tüketim tesisinin kimin adına kayıtlı olduğu ve üretim tesisiyle nasıl ilişkilendirileceği açıklığa kavuşturulmalıdır. Fabrika kiracı tarafından işletiliyorsa elektrik aboneliğinin, çatı kullanım hakkının ve yatırımın mülkiyetinin farklı kişilerde bulunması mümkündür. Bu ilişkiler başvuruya ve sözleşmelere aynı şekilde yansıtılmadığında bağlantı veya işletme aşamasında sorun çıkabilir.
Lisanssız üretim için tek ve her projeye uygulanabilen bir kurulu güç sınırı verilemez. Tesisin tabi olduğu üretim kategorisi, bağlantı seviyesi, tüketim ve sözleşme gücü ile mevcut şebeke kapasitesi birlikte değerlendirilir. Üretim tahmini de yalnızca yıllık elektrik faturası toplamına dayandırılmamalıdır: işletmenin çalışma saatleri, mevsimsel tüketimi ve gelecekteki kapasite artışı öz tüketim oranını değiştirir. Enerji Bakanlığının güncel açıklaması, lisanssız üretim tesisinin bir tüketim tesisiyle ilişkilendirilmesine ve ihtiyaç fazlası enerjiye ilişkin sınırlamalara ayrıca dikkat çekmektedir.
Bu nedenle fizibilite dosyası, teknik kapasite hesabının yanında tapu veya tahsis belgesini, kira ilişkisini, elektrik aboneliğini ve OSB içindeki faaliyet konusunu da içermelidir. Öz tüketim amacıyla tasarlanan bir tesisle yalnızca elektrik satışı amacıyla düşünülen yatırım, OSB parselinin kullanım amacı bakımından aynı şekilde değerlendirilemez.
OSB onayı ve şebeke bağlantısı ayrı İşlemlerdir
OSB, yatırım alanının kullanımına, bölgenin imar düzenine ve katılımcının OSB ile ilişkisine dair değerlendirme yapar. Elektrik dağıtım lisansı sahibi bir OSB’de bağlantı başvurusunun muhatabı da OSB olabilir. Buna karşılık bağlantı noktası ve lisans yapısına göre ilgili dağıtım şirketi veya iletim seviyesindeki başvurularda TEİAŞ görevli olabilir. Başvuru merciinin belirlenmesi için yalnızca fabrikanın OSB sınırları içinde bulunmasına bakılmamalı; bağlantı belgeleri ve dağıtım lisansı kontrol edilmelidir.
Aynı OSB’nin hem alan kullanımına ilişkin görüş vermesi hem de dağıtım lisansı sahibi sıfatıyla bağlantıyı incelemesi, bu iki değerlendirmenin hukuken birleştiği anlamına gelmez. Yönetimin “GES kurulmasına uygundur” yazısı, belirli güçte bir tesis için şebeke kapasitesi ayrıldığını tek başına göstermez. Olumlu bağlantı görüşü de çatı üzerindeki tasarruf yetkisini veya arazinin imar uygunluğunu kendiliğinden sağlamaz.
İlk başvurudan önce OSB’den yatırımın yapılacağı alan, faaliyet konusu, imar durumu ve gerekli kurumsal kararlar hakkında yazılı görüş alınması yararlıdır. Şebeke işletmecisi nezdinde ise trafo ve fider durumu, bağlantı seviyesi, koruma düzeni, ölçüm noktaları ve talep edilen gücün teknik açıdan karşılanıp karşılanamayacağı incelenir. Yazılı belgeler arasındaki koşullar karşılaştırılmadan ekipman siparişi veya kesin kurulum taahhüdü verilmemelidir.
Çatı GES projelerinde kullanım hakkı ve yapı güvenliği
Çatı projesinin uygulanabilirliği, güneşlenme hesabıyla sınırlı değildir. Çatının mülkiyeti ve kullanım yetkisi, binanın mevcut ruhsat ve yapı kullanma durumu, taşıyıcı sistemin kapasitesi, yangın güvenliği, bakım erişimi, su yalıtımı ve mevcut elektrik tesisatı birlikte incelenmelidir. Panel yerleşimi; ışıklıkları, duman tahliye sistemlerini, havalandırma elemanlarını veya yangın müdahale yollarını işlevsiz bırakmamalıdır.
Yatırımcı fabrikanın kiracısıysa, kira sözleşmesindeki genel kullanım izni tek başına GES kurma, çatıyı değiştirme veya tesis üzerinde finansman teminatı kurma yetkisi olarak kabul edilmemelidir. Malik ile yapılacak düzenleme; tesisin kime ait olacağını, çatı onarımında panellerin nasıl kaldırılacağını, hasarın kim tarafından giderileceğini ve kira sona erdiğinde tesisin akıbetini açıklamalıdır. OSB’nin katılımcı ve kiracıya ilişkin kuralları da bu sözleşmeyle uyumlu olmalıdır.
Mevcut binada yapı kullanma izni bulunması, GES kurulumu nedeniyle hiçbir proje veya yapı işlemi gerekmeyeceği sonucunu doğurmaz. Statik güçlendirme, çatı tadilatı, ilave teknik hacim veya farklı bir elektrik bağlantısı gündeme gelebilir. Bu nedenle OSB’nin imar ve yapı biriminden somut proje üzerinden görüş alınmalı; elektrik projesi ile yapı yönünden istenen belgeler ayrı ayrı tamamlanmalıdır.
Arazi GES projelerinde parselin kullanım amacı
Arazi tipi projede temel soru, boş alanın fiziksel olarak panelleri taşıyıp taşımadığı değildir. Sanayi parselinin hangi faaliyet için tahsis edildiği, onaylı imar planı ve plan notları, parseldeki mevcut yapılaşma, ortak kullanım alanları ve yatırımcının arazi üzerindeki hakkı birlikte incelenir. Üretim amacıyla tahsis edilmiş bir parselin yalnızca enerji satışına ayrılması ile faaliyet gösteren fabrikanın ihtiyacı için destek tesisi kurulması farklı sonuçlara yol açabilir. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, katılımcının kendi ihtiyacına yönelik GES kurulumunu OSB düzenlemeleri çerçevesinde ele almaktadır.
OSB içindeki eski GES rehberlerinde arazi kullanımına ilişkin yüzde 25 sınırına rastlanabilir. Bu sınırlama 31 Mart 2022 değişikliğiyle kaldırılmıştır. Ancak sınırın kaldırılması, her boş sanayi parseline koşulsuz arazi GES kurulabileceği anlamına gelmez. Parselin tahsis amacı, güncel yapılaşma koşulları, OSB kararları ve bağlantı imkanları yine incelenmelidir.
OSB ortak kullanım alanı veya başka bir katılımcının taşınmazı kullanılacaksa, alanın kullanımına hangi organın karar vereceği ve yatırımcıya nasıl bir hak tanınacağı ayrıca belirlenmelidir. Panellerin kapladığı alan kadar trafo, kablo güzergahı, servis yolu ve bakım erişimi de projeye dahil edilmelidir. Proje sonunda söküm ve alanın eski durumuna getirilmesi yükümlülüğü baştan sözleşmeye yazılmalıdır.
Bağlantı başvurusu ve proje onayı
Lisanssız üretim bağlantı dosyası; başvuru sahibini, ilişkili tüketim tesisini, üretim yerini, talep edilen gücü ve teknik bağlantı çözümünü tutarlı biçimde göstermelidir. EPDK’nın yayımladığı güncel başvuru belgeleri ve Enerji Bakanlığının teknik değerlendirme formları esas alınmalıdır. Aynı tesis için farklı belgelerde başka bir kurulu güç, abone veya koordinat gösterilmesi, dosyanın düzeltilmesine ve takvimin uzamasına neden olabilir.
Şebeke işletmecisinin olumlu değerlendirmesini izleyen bağlantı anlaşmasına çağrı ve proje onayı aşamalarındaki süreler dosya bazında takip edilmelidir. Çağrı mektubu, bütün izinlerin alındığını veya yatırımın her koşulda işletmeye geçeceğini gösteren nihai belge değildir. Elektrik projesi, bağlantı koşullarındaki teknik değerlerle uyumlu hazırlanmalı; panel, inverter veya trafo değişikliği gerektiğinde bunun onaylı projeye etkisi incelenmelidir.
Tüketim tesisinin taşınması, aboneliğin başka şirkete geçmesi veya fabrikanın faaliyetini sonlandırması da başlangıçta öngörülen üretim modelini etkileyebilir. Bu ihtimaller, özellikle farklı yerdeki tüketim tesisiyle ilişkilendirilen veya kiralık fabrikada kurulan projelerde önemlidir. Kapasite hesabı yapılırken bugünkü tüketimin yanında işletmenin planlanan değişiklikleri de değerlendirilmelidir.
İmar, yapı ve çevre sürecinde yetkili makam
GES’in elektrik bağlantısı bakımından uygun bulunması, imar ve yapı bakımından da uygun olduğu anlamına gelmez. Çatı projesinde mevcut yapıya yapılacak müdahale; arazi projesinde ise alanın plan kararı, yapılaşma koşulları, zemin durumu ve yardımcı tesisler incelenmelidir. Plan değişikliği veya başka bir makamın onayı gerekebilecek bir yatırımda bu süreç, bağlantı başvurusundan sonraya bırakılmamalıdır.
24 Temmuz 2026’da yayımlanan Rüzgar ve Güneş Enerjisine Dayalı Elektrik Üretim Tesislerinin İmar ve Ruhsat İşlemlerine İlişkin Yönetmelik, ön lisansı veya üretim lisansı bulunan santrallerin Bakanlıkça yürütülen imar ve ruhsat işlemlerini düzenler. Dolayısıyla OSB’de lisanssız GES kurmak isteyen katılımcı, bu yönetmeliğin Bakanlık nezdindeki başvuru yolunun kendi projesine otomatik olarak uygulandığını varsaymamalıdır. Projenin lisans statüsü ve OSB’nin imar yetkisi ayrı ayrı belirlenmelidir.
Çevresel değerlendirmede de yalnızca “çatı GES” veya “arazi GES” adıyla karar verilmemelidir. Projenin niteliği, alanı, kapasitesi, yardımcı tesisleri ve bulunduğu yer güncel ÇED Yönetmeliği ekleri üzerinden taranmalıdır. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının 18 Mart 2026 tarihli 2026/4 sayılı Genelgesi, ÇED uygulamalarına ilişkin yöntem ve sektör değerlendirmelerini bir araya getirmiştir. Gerektiğinde ilgili idareden proje özelinde yazılı görüş alınması, yanlış bir muafiyet varsayımına dayanarak inşaata başlanması riskini azaltır.
Kurulum, geçici kabul ve enerjilendirme
İzinler ilerlerken EPC sözleşmesindeki teslim tarihi ile bağlantı ve proje onayı takvimi uyumlu tutulmalıdır. Bağlantı kapasitesi henüz kesinleşmeden verilen geri alınamaz ekipman siparişi yatırımcıyı stok ve finansman maliyetiyle karşı karşıya bırakabilir. Buna karşılık bütün tedariki son aşamaya bırakmak da başvuruda öngörülen süreleri zorlayabilir. Sözleşme, izinlerin gerçekleşmesine bağlı teslim ve ödeme aşamaları kurmalıdır.
Kurulum tamamlandıktan sonra onaylı projeye uygunluk, koruma ayarları, sayaçlar, testler ve gerekli izleme altyapısı kontrol edilir. Yetkili kurumun kabul işlemleri ile şebeke işletmecisinin bağlantı ve sistem kullanım işlemleri tamamlanmadan tesisin enerjilendirilmesi uygun değildir. Geçici kabul tutanağı, kabul sırasında tespit edilen eksiklikler ve giderme belgeleri, ileride yüklenicinin garanti ve performans sorumluluğunu belirleyen temel kayıtlardır.
Kabulden sonra yatırım bitmiş sayılmaz. Panellerin temizliği, inverter bakımı, sigorta, çatı sızdırmazlığı, üretim verilerinin izlenmesi ve şebeke kesintilerinin kaydı için işletme düzeni kurulmalıdır. Üretim beklentisinin altında kaldığında sorunun ekipmandan mı, gölgelenmeden mi, şebekeden mi kaynaklandığı bu kayıtlar sayesinde araştırılabilir.
Mahsuplaşma ve ihtiyaç fazlası enerji
GES’in ekonomik sonucu, yıllık üretim tahmini kadar tüketimle ilişkilendirme ve mahsuplaşma kurallarına bağlıdır. İşletmenin gündüz tüketimi düşükse yüksek üretim tahmini aynı ölçüde fatura tasarrufu sağlamayabilir. İhtiyaç fazlası enerjinin değerlendirilmesi, uygulanacak fiyat ve satın alma koşulları, tesisin tabi olduğu lisanssız üretim kategorisi ile ilgili güncel kurallara göre hesaplanmalıdır.
Enerji Bakanlığının güncel açıklamasına göre satışa konu edilebilecek ihtiyaç fazlası üretime, ilişkili tüketim miktarı bakımından sınır uygulanmaktadır. Bu nedenle bütün fazla üretimin belirli bir bedelle satılacağı varsayımıyla geri ödeme hesabı yapılmamalıdır. OSB’nin uygulanabilir dağıtım ve hizmet bedelleri, bakım giderleri ve olası üretim kayıpları da finansal modele eklenmelidir.
Üretim ve tüketim tesisleri farklı yerlerdeyse dağıtım bölgesi, ilişkilendirme ve mahsuplaşma şartları ayrıca kontrol edilmelidir. Abonelik veya şirket yapısındaki değişikliklerin mevcut hakları nasıl etkileyeceği, ortaklık devri ya da fabrika taşınması planlanmadan önce araştırılmalıdır.
EPC ve finansman sözleşmelerinde risk paylaşımı
EPC sözleşmesi yalnızca kurulacak panel sayısını ve toplam bedeli göstermemelidir. Bağlantı başvurusunu kimin yapacağı, proje onaylarını kimin takip edeceği, izin çıkmazsa hangi harcamaların karşılanacağı ve talep edilen gücün düşmesi halinde sözleşmenin nasıl uyarlanacağı açık olmalıdır. Teknik eklerde panel ve inverter özellikleri, test yöntemi, performans ölçümü ve kabul kriterleri yer almalıdır.
Çatı projelerinde statik hasar, su sızması, yangın ve bakım sırasında üretimin durması; arazi projelerinde zemin, drenaj, kablo güzergahı ve söküm giderleri ayrıca düzenlenmelidir. Performans garantisi, üretimi etkileyen şebeke kesintileri, gölgelenme ve bakım eksikliğini nasıl hesaba katacağını göstermelidir. Aksi halde düşük üretimin yükleniciden mi yoksa işletme koşullarından mı kaynaklandığı uyuşmazlık konusu olur.
Finansman sözleşmesinin süresi, çatı veya arazi kullanım hakkının süresini aşmamalıdır. Kredi verenin talep ettiği teminatlar, OSB tahsis koşulları ve kiralama düzeniyle karşılaştırılmalıdır. Mülkiyet, sigorta tazminatı, tesisin devri ve sözleşme sonunda kaldırılması konularının farklı belgelerde farklı biçimde yazılması, yatırım tamamlandıktan sonra dahi ciddi risk yaratır.
Ret kararları ve uyuşmazlıklarda belge düzeni
Bağlantı talebi reddedildiğinde veya OSB projeye uygunluk vermediğinde önce işlemin hangi sıfatla, hangi gerekçeyle ve kim tarafından yapıldığı belirlenmelidir. Şebeke işletmecisinin teknik kapasite değerlendirmesiyle OSB’nin parsel kullanımına ilişkin kararı farklı dayanaklara sahiptir. Başvuru, eksiklik yazısı, teknik görüş, yönetim kararı ve tebliğ tarihleri kronolojik olarak dosyalanmadan itiraz veya dava yolu sağlıklı seçilemez.
Yükleniciyle yaşanan uyuşmazlıkta da aynı belge düzeni önemlidir. Onaylı proje, değişiklik talepleri, saha tutanakları, kabul belgeleri ve ölçüm verileri; gecikmenin, ayıbın veya performans eksikliğinin kaynağını gösterir. Proje başladığında oluşturulan düzenli kayıt sistemi, yalnızca denetim için değil, hakların korunması için de gereklidir.
Değerlendirme ve Sonuç
OSB’de lisanssız GES yatırımı tek bir izinle tamamlanmaz. Projenin üretim kategorisi, ilişkili tüketim tesisi, OSB içindeki kullanım hakkı ve yetkili şebeke işletmecisi belirlenir; ardından bağlantı, teknik proje, gerekli imar-yapı ve çevre işlemleri ile kabul süreci birlikte yürütülür. Çatı ve arazi projelerinin taşınmaz ve yapı yönünden taşıdığı riskler farklıdır.
Yatırımcı için en önemli karar, geri ödeme hesabını kesinleşmemiş bağlantı kapasitesine veya varsayılan arazi kullanım hakkına dayandırmamaktır. Geçmişteki yüzde 25 arazi sınırının kaldırılması tek başına kurulum izni sağlamadığı gibi, elektrik bağlantısına ilişkin olumlu karar da diğer izinlerin yerine geçmez. Belgeler ve sözleşmeler aynı proje bilgileri üzerinden hazırlanmalı, süreler tek takvimde izlenmelidir.
Bektaş Hukuk Bürosu, Av. Bahadır Bektaş öncülüğünde OSB GES yatırımlarında parsel ve çatı kullanım haklarının incelenmesi, izin sürecinin hukuki planlanması, EPC ve finansman sözleşmelerinin değerlendirilmesi ile OSB kararları ve proje uyuşmazlıklarının takibinde hizmet sunmaktadır. Yatırımın başında teknik ve hukuki belgelerin birlikte incelenmesi, izin gecikmelerinin ve sonradan ortaya çıkan sözleşme uyuşmazlıklarının önlenmesine yardımcı olur.
